PANORAMA DIORAMA
Een panorama geeft een hele wijdse blik op de omgeving. Het woord komt uit het Grieks: pan = alles en horama = uitzicht. Zoals een panorama een kijkje in de breedte geeft, geeft een diorama een kijkje in de diepte.
donderdag 9 oktober 2008
Diorama
Panorama
De Bewening van Christus (hierboven) is het middelste paneel van een drieluik. Het totale beeld heeft diepte, en op verschillende niveau’s in de diepte zijn mensen geschilderd die iets doen. Op de voorgrond ligt Christus met gepijnigde leden en wordt getoond aan de toeschouwer. Links staat Jozef van Arimathea de bezitter van het graf. Centraal in het midden, in het blauw, zijgt moeder Maria neer, overmand door verdriet. Op de achtergrond zien we een hoog, steil, grillig rotsmassief met drie kruisen erop. Een man bergt een ladder op, een tweede zit bij zijn proviandmand en een derde ontwart zijn schoenveters. Dit achtergrond tafereel vormt een luchtig contrast met de zwaarmoedigheid van de voorgrond. Links in de achtergrond zijn in de nevelen wat gebouwen van Jeruzalem te zien. Rechts achter het groepje op de voorgrond, in de rotswand, zien we de toegang tot het graf.
Onder een diorama wordt meestal een driedimensionale opstelling bedoeld. Het wordt veel gebruikt om een heldhaftige, militaire strijd uit te beelden. Door poppetjes en machines in een mooi uitgevoerd landschap op schaal te plaatsen, creëer je een mini werkelijkheid. En als je je ogen op de hoogte van de poppetjes houdt en zo naar het tafereel kijkt, lijkt het net of je er zelf tussen zit. Een kijkdoos is een voorbeeld van een diorama. Binnen het nauwe blikveld van een diorama kun je van voor naar achter allerlei taferelen het beeld inschuiven, zoals dat ook in een kijkdoos gaat.
De Bewening van Christus
door Quinten Metsys 1511
Het woord bestaat uit de twee Griekse woorden “dia” en “horama”. Dia betekent zoiets als “dwars door” of “overheen” en horama is uitzicht. Dus bij een diorama kijk je, alsof je met een télélens dwars door het landschap naar de verte kijkt.
De afbeeldingen komen dan waarschijnlijk wel een beetje voor elkaar te staan, maar als je het handig opstelt kun je het zo componeren dat je toch ziet wat het allemaal voorstelt. Zo biedt een dioramisch beeld een mooie gelegenheid om een verhaal te vertellen. Door verschillende taferelen in een beeld te plaatsen geef je de kijker de gelegenheid verbanden tussen de taferelen te leggen en zo een klein verhaal te vertellen. Dit werd vroeger veel gedaan in schilderijen van bijbelvoorstellingen, zoals in onderstaand altaarstuk De Bewening van Christus. Dit zou je een anekdotisch beeld kunnen noemen.
In de holte is een vrouw de vloer aan het vegen, een man houdt een kaars vast en een andere man heeft wat linnengoed in zijn hand. Zo zijn er in het landschap doorkijkjes naar achter gecreëerd waarin tafereeltjes zijn verbeeld die samen één verhaal vertellen: Jezus is gekruisigd, is nu door zijn naasten van het kruis gehaald en er wordt over hem getreurd. Hij zal zometeen in zijn graf worden gelegd, het graf wordt al liefdevol voor hem voorbereid. Dit verhaal van de bewening van Christus is door de schilder zeer vrij uit de bijbel geïnterpreteerd. Hij heeft er veel meer dramatiek en alledaagse details aan toegevoegd dan in de bijbel terug te vinden zijn. In de tijd dat dit schilderij werd gemaakt kon (bijna) niemand zelf de bijbel lezen. Het verhaal moest dus worden verteld en aan de man gebracht worden via beelden als deze. Wat extra dramatiek en details zijn daarbij natuurlijk welkom om de droge bijbeltekst wat kracht bij te zetten.